Γιατί στην Ελλάδα (2) – Κοινωνική οργάνωση

Ως γνωστό οι Έλληνες είμαστε κατά της παγκοσμιοποίησης, έστω και αν αυτή δεν είναι κάτι χειροπιαστό αλλά ουσιαστικά μια έννοια για να περιγράψει τις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες όπως επίσης τις σχέσεις αλληλεξάρτησης μεταξύ των χωρών σε ότι αφορά οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές παραμέτρους. Επίσης έστω και αν σε πρότερες ιστορικές περιόδους συνέβησαν και άλλες παγκοσμιοποιήσεις. Φυσικά αυτές οι αντιδράσεις συνοδεύνται από ανησυχίες για την «ιδιοπροσωπία μας» την εθνική μας ταυτότητα και γενικά την παραιτέρω ύπαρξή μας. Μάλιστα θεωρούμε την «ελληνικότητά» μας ως το μεγαλύτερο πυρήνα αντίστασης απέναντι σε αυτή την υποτιθέμενη λαίλαπα. Ότι εάν λείψει ο Έλληνας το Θηρίο της Αποκάλυψης θα έχει κερδίσει τον πόλεμο. Αυτές οι ιδεοληψίες καλλιεργούνται από πολλές πλευρές: από πολιτικούς φορείς και κόμματα ανεξαρτήτως πολιτικού χώρου, από πολιτικά πρόσωπα σε πανελλήνιο ή τοπικό επίπεδο, από διάφορους συλλόγους και φυσικά από την Εκκλησία. Το θέμα όμως δεν είναι γιατί καλλιεργούνται αλλά γιατί γίνονται πιστευτές.
Εδώ λοιπόν ερχόμαστε στην έννοια «σύγκρουση συμφερόντων». Ο Μάρξ έγραψε «η βία είναι η μαμή της Ιστορίας». Αν αντικαταστήσουμε τη λέξη «βία» με την προαναφερθείσα έννοια είμαστε πιστεύω πολύ πιο κοντά στην αλήθεια. Βία υπήρξε και υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες αλλά γεγονότα που άλλαξαν τον τρόπο πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης και συνέβαλαν στη διαμόρφωση του σημερινού κόσμου συνέβησαν σε ελάχιστες κοινωνίες. Ο κοινός παρανομαστής αυτών των κοινωνιών ήταν, έχω την αίσθηση η «σύγκρουση συμφερόντων». Πιο πρακτικά αυτό που υποστηρίζει η φιλελεύθερη οικονομική άποψη για την οικονομία, ότι δηλαδή ο ανταγωνισμός (σύγκρουση συμφερόντων) είναι απαραίτητος για την οικονομική πρόοδο είναι και το κλειδί για την πολιτική εξέλιξη.
Εκεί πιστεύω ήταν π.χ και το πλεονέκτημα των αρχαίων Ελλήνων σε σχέση με τις άλλες κοινωνίες της εποχής τους. Στις άλλες κοινωνίες της περιοχής η κοινωνική οργάνωση ήταν κάθετη: ένας ηγέτης στην κορυφή, μια αυλή τριγύρω του (ιερατεία, αυλικοί) και μετά η μάζα. Τα μέλη της μάζας δεν αισθάνονταν ότι διαφοροποιούνταν μεταξύ τους αλλά ούτε καν με την εξουσία. Ήταν όλοι ίδιοι, σκέφτονταν όλοι το ίδιο και ο ρόλος τους ήταν να υπηρετούνε τον έναν που ήταν στην κορυφή. Η κατασκευή δεν πρέπει να έμοιαζε καν με πυραμίδα αλλά ουσιαστικά με κάθετη γραμμή. Δεν θεωρώ τυχαίο ότι ο χώρος της Μέσης Ανατολής έδωσε πολλούς πολέμους (βία) αλλά ποτέ κοινωνική επανάσταση παρόλο που είχε και εξακολουθεί να έχει αναλογικά τα πιο απολυταρχικά καθεστώτα του κόσμου.
Στις ελληνικές κοινωνίες εμφανίστηκε πρώτη φορά μια οριζόντια διαμόρφωση της κοινωνίας και μια έννοια μεσαίας τάξης. Οι διαμάχες δημοκρατικών και ολιγαρχικών δεν αποτελούσαν το πρόβλημα αλλά τη λύση στο πρόβλημα. Και αν για τα σημερινά δεδομένα οι διαφορές αυτών των δύο πολιτικών τάσεων ήταν μικρές για την εποχή τους ήταν χαοτικές. Επρόκειτο για την πρώτη «σύγκρουση συμφερόντων» στην ιστορία του πλανήτη. Σε αυτές τις πολιτικές αντιθέσεις συμμετείχαν όχι όλοι αλλά σε κάθε περίπτωση χιλιάδες άνθρωποι που μπορούσαν να έχουν άποψη για την πολιτική οργάνωση της πόλης. Το οποίο σήμαινε ότι δημιουργούνταν κοινωνικές υποομάδες που λειτουργούσανε διαφορετικά μεταξύ τους.
Γιατί τα γράφω αυτά; Στο πρώτο μέρος έγραψα ότι η αστική τάξη στην Ελλάδα σχηματίστηκε από το πολιτικό κατεστημένο και όχι ενάντια σε αυτό όπως στην Ευρώπη. Στην Ευρώπη δηλαδή υπήρξε «σύγκρουση συμφερόντων» στη διαμόρφωσή της ενώ στην Ελλάδα όχι.
Γιατί αυτό; Δυστυχώς η ελληνική κοινωνία είναι προϊόν ενός πολιτικοθρησκευτικού κατεστημένου και η οργάνωσή της θυμίζει το παραπάνω πλαίσιο που περιέγραψα για τις αρχαίες κοινωνίες έξω του ελληνικού κόσμου. Πιο εμφανές μπορεί αυτό να γίνει αν αναλογιστεί κανείς την ουσία του χριστιανισμού:

«Ένας λαός που τον λέμε ποίμνιο, τα μέλη του οποίου δεν διαφοροποιούνται μεταξύ τους αφού όλοι πρέπει να είναι ορθόδοξοι. Δεν υπάρχουν διαφορετικοί στόχοι για τον καθένα παρά ο ένας ίδιος για όλους: η σωτηρία και η ικανοποίηση του θελήματος του Θεού. Δεν επιτρέπεται να υπάρχουν αντίθετες γνώμες όχι μόνο ως προς τα θεολογικά αλλά σε οποιοδήποτε επίπεδο. Το οικογενειακό και κοντινό κοινωνικό περιβάλλον δεν (πρέπει να) παίζει κανένα ρόλο στη διαμόρφωση χαρακτήρα αφού ο στόχος είναι ήδη δοσμένος».

Μια μαζική δηλαδή κουλτούρα όπου άνθρωποι που έχουν γεννηθεί σε διαφορετικές συνθήκες και σε διαφορετικά γεωγραφικά περιβάλλοντα επιβάλλεται να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Η θεολογική αυτή τοποθέτηση που φυσικά καλλιεργείται στην περιοχή εδώ και δύο χιλιετίες καλλιεργείται και από το κράτος σε πολιτικό επίπεδο από συστάσεως νεοελληνικού κράτους. Οι όποιες πολιτικές διαφορές δεν ανταποκρίνονται στην έννοια «σύγκρουση συμφερόντων» αλλά ακόμη και σε προηγούμενες γεμάτες ένταση δεκαετίες στην έννοια «βυζαντινισμούς». Οι Έλληνες έχουμε μια κάθετα οργανωμένη κοινωνία γι’ αυτό και πλέον δεν παράγουμε οργανωμένη και συγκροτημένη πολιτική σκέψη. Γι’ αυτό και κάνουμε «λαοσυνάξεις» και πιστεύουμε ότι είμαστε ο τελευταίος πόλος αντίστασης στη Γη ενάντια στην παγκοσμιοποιήση του «κακού».
Ο χώρος των ιστολογίων πιστεύω ότι είναι η πρώτη φορά που δίνει την εικόνα μιας «σύγκρουσης συμφερόντων». Ελπίζω ότι με τον καιρό θα γίνει και πολιτική ή κοινωνική μετάφραση.

Μια μικρή εξήγηση

Είμαι εντελώς καινούριος στο χώρο του blogging. Πολλοί έχουν πλέον τα δικά τους ιστολόγια και θα γίνονται όλο και περισσότεροι, οπότε θα είναι στοίχημα για τον κάθε ένα από εμάς πιστεύω να διεκδικήσει τον προσωπικό του ρόλο στη διαμόρφωση τάσεων. Και αυτό όχι για λόγους ανταγωνισμού αλλά γιατί δε θα μπορούσα να κατανοήσω το γεγονός να δημοσιοποιεί κάποιος προσωπικές σκέψεις με μόνο σκοπό τον αυτοθαυμασμό ή την αυτοανακήρυξη σε φωστήρα.
Έχω ήδη διαμορφωμένη άποψη για πολλές καταστάσεις και αυτή ακριβώς θα εκφέρω, το οποίο φυσικά σημαίνει ότι τα κείμενα δεν θα είναι αρεστά σε όλους, παρ’όλα αυτά τα γραφόμενα σε οποιοδήποτε χώρο είναι πάντα υπό κρίση και εκτίθενται στην ερμηνεία άλλων ανθρώπων.

Υ.Γ: Λόγω μεγάλης έλλειψης χρόνου δεν θα μπορώ να ανεβάζω πάνω από 2-3 ποστ τον μήνα.

Γιατί στην Ελλάδα (1) – Αστική τάξη

Στην χώρα μας υπερηφανευόμαστε μονίμως για τις ιδέες και τα ιδεώδη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού που διαδόθηκαν και στα οποία η Ευρώπη εν μέρει ή εν πολλοίς οφείλει αυτό που σήμερα είναι.
Θεωρώ όμως ότι απέχουμε αρκετά από το να εκπληρώνουμε εκείνα τα κριτήρια για να θεωρούμαστε ικανή και αποτελεσματική δημοκρατία. 20-30 οικογένειες κυριαρχούν στην πολιτική ζωή της χώρας κάθε 50 χρόνια από συστάσεως του νεοελληνικού κράτους ως «ελέω Θεού» ηγεσίες. Και αυτό επειδή πολύ απλά ψηφίζονται.
Η διαφθορά κατά τη γνώμη μου δεν έχει πάρει εκρηκτικές διαστάσεις όπως πιστεύεται απλώς περνάει είτε περιόδους μικρής ύφεσης και μετά διογκώνεται πάλι, είτε μεταλάσσεται και μεταμορφώνεται. Αλλά είναι πάντα παρούσα ως συστατικό στοιχείο της ελληνικής πραγματικότητας.
Και πώς γίνεται άραγε να ανήκουν στην δημοκρατική λογική η μόνιμη αυθαιρεσία του ελληνικού κράτους και η ανυπακοή των πολιτών στους νόμους; Και σε πόσες δημοκρατικές χώρες το Σύνταγμα ξεκινάει με επίκληση σε θεολογικό δόγμα σαν να πρόκειται για την Χριστιανική Δημοκρατία της Ελλάδας κατά τα πρότυπα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν;
H ελληνική δημοκρατία εκφράζεται λιγότερο μέσα από συντεταγμένους νόμους και κανόνες που η ίδια έχει θεσπίσει έστω και πολλές φορές με εγγενείς αδυναμίες, αλλά κυρίως μέσω ενός συστήματος που στην κορυφή του θα τολμούσα να το χαρακτηρίσω ολιγαρχικό και στη βάση του οχλοκρατικό. Χώρος για λογική δεν υπάρχει. Και η μία και η άλλη κατάσταση αποτελούν τη διαστρέβλωση των εννοιών δημοκρατία και πολίτες. Στα πλαίσια του συστήματος αυτού οι άνθρωποι της κορυφής διατηρούνε θέσεις εξουσίας με την σιωπηρή υπόσχεση η οποία γίνεται αντιληπτή ενστικτωδώς από τους πολίτες ότι θα παραβλέπουν κάθε είδους παρανομία από αυτούς. Ο λαός με τη σειρά του «υπόσχεται» επίσης σιωπηρά να τους ψηφίζει εφ’ όρου ζωής και να τους διατηρεί σε σημαντικές θέσεις με κάποιο αντάλλαγμα , το πιθανότερο με εξαργύρωση στο χώρο του κράτους.
Όλο αυτό το πλαίσιο λειτουργίας του κοινωνικοπολιτικού συστήματος έχει οδηγήσει στην Ελλάδα στην αποτροπή δημιουργίας συνειδητοποιημένης αστικής τάξης (θα μπορούσε ουσιαστικά να είναι και η αιτία και όχι το αποτέλεσμα). Και εξηγούμαι: στην Ελλάδα αυτό που ονομάζουμε σήμερα αστική τάξη πρόκειται ουσιαστικά για καρπό του ίδιου του συστήματος. Τα μέλη της μεσαίας τάξης αποτελούνε ουσιαστικά άνθρωποι εξαρτώμενοι άμεσα ή έμμεσα από τον δημόσιο τομέα (κράτος) και αυτοί είναι εκατοντάδες χιλιάδες, καθώς για δεκαετίες μόνο εκεί μπορούσε κάποιος να εξασφαλίζει έστω και με πολλές στερήσεις τα προς το ζην. Τις τελευταίες 2-3 δεκαετίες αν κάτι άλλαξε είναι το ότι μέσω των χρηματοδοτήσεων από την Ευρώπη αλλά και καλύτερης μισθοδοσίας σε σχέση πάντα με πρότερες εποχές οι άνθρωποι αυτοί μπόρεσαν να αυξήσουν την αγοραστική τους δύναμη. Στον ίδιο πάντα χώρο ανήκουν και άνθρωποι οι οποίοι ενώ δεν έχουν σχέσεις υπαλληλικής εξάρτησης από το κράτος επιβιώνουν μέσω αυτού νόμιμα ή παράνομα. Με άλλα λόγια η δημιουργία της ελληνικής αστικής τάξης ήταν μια διαδικασία ασφυκτικά ελεγχόμενη από το κράτος, συστατικό του στοιχείο και που διήρκησε θα έλεγα όχι πάνω από 40 χρόνια.
Αντίθετα στην Ευρώπη η δημιουργία της μεσαίας τάξης ήταν καταρχήν μια διαδικασία μακρόχρονη και αποτέλεσμα μιας έξω από το τότε σύστημα πορείας. Τα μέλη της δεν είχαν σχέσεις εξάρτησης από το κράτος αλλά αντιπαλότητας προς αυτό. Ήτανε ελεύθεροι επαγγελματίες που κάνανε χρήση των τεχνικών νεωτερισμών και της προόδου που επιτελούνταν και που με τη σειρά τους ευνόησαν την περαιτέρω εξέλιξη. Επρόκειτο δηλαδή για συνεργατική πορεία εμπορίου, βιοτεχνίας-βιομηχανίας και επιστήμης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την τοποθέτηση της ευρωπαϊκής αστικής τάξης ως αντίβαρο στην αυταρχικότητα της τότε βασιλικής και αριστοκρατικής εξουσίας. Η ευρωπαϊκή μεσαία τάξη συνειδητοποίησε γρήγορα τις δυνατότητές της και εναντιώθηκε στο προηγούμενο φεουδαρχικό κατεστημένο και στην εκκλησιαστική εξουσία. Η αφετηρία και οι σκοποί της ήταν εκ διαμέτρου αντίθετοι συγκριτικά με ότι έγινε στην Ελλάδα.